محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1910
تاريخ منتظم ناصرى ( فارسى )
بروجرد ملقّب به ضياء الملك شد - نواب شجاع السلطنه فتح اللّه ميرزا ابن خاقان مغفور داعى حق را لبيك اجابت گفت - جناب شيخ عبد الحسين مجتهد نيز در عتبات عاليات به جوار رحمت الهى پيوست - موكب همايون روز يكشنبه بيستم شهر شوّال از دار الخلافه به عزم سفر خيريّتاثر گيلان انتهاض فرمود در غياب موكب مسعود شاهانه حضرت شاهنشاهزادهء امجد اكرم نايب السلطنه امير كبير و جناب اجل آقاى مستوفى الممالك به مهام ملكى مىپردازند - از وزراى عظام نواب اعتضاد السلطنه وزير علوم و وزير امور خارجه و ظهير الدوله ملتزم ركاب اعلى مىباشند - موكب مقدس دو روز در كن و دو روز در عمارت سلطانى كرج اقامت فرمود - روز بيست و پنجم شوّال سنقرآباد مضرب خيام اجلال گرديد - روز بيست و هفتم به قشلاق و روز بيست و هشتم به عبدلآباد و روز بيست و نهم ساحت هزارجريب را تشريف قدوم ارزانى فرمودند - سلخ شوّال به قزوين و غرهء ذيقعده از قزوين به قريهء آقابابا و دويّم به قريهء كندى و روز چهارم به دره ملاعلى توجّه فرمودند - روز ششم پل لوشان كه اوّل خاك گيلان است محلّ اردوى همايون بود و روز هفتم ماه به منجيل و روز نهم به رستمآباد تشريففرما شدند - پل منجيل به توسّط جناب حاجى ملا رفيع مجتهد در كمال استحكام ساخته شده است - روز دهم جنگل امامزاده هاشم و كنار رودخانهء سفيدرود به ورود مسعود شاهانه زينت يافت - روز يكشنبه يازدهم شهر دار المرز رشت را به قدوم بهجتلزوم مبارك آراستند و در اين روز ژنرال قولى بكين حاكم بادكوبه و توابع كه از جانب اعليحضرت امپراطور روس با جمعى از حكّام و صاحبمنصبان قفقاز به تهنيت ورود موكب اقدس آمده بود بار حضور مبارك يافت و قونسولهاى دول متحابهء فرانسه و انگليس كه متوقف رشت بودند شرفيابى حاصل نمودند و علماء و معارف گيلان و لاهيجان در روز ديگر به حضور مبارك نايل شدند - روز شانزدهم موكب همايون عزيمت انزلى فرمود - مجد الدوله از حكمرانى گيلان استعفا نموده زمام حكومت اين ايالت را به كف كفايت جناب مؤتمن الملك وزير امور خارجه واگذار فرمودند - علما و اعيان انزلى و اردبيل و غيره كه در انزلى شرفياب شده بودند به خلاع همايون سرافراز گرديدند - ژنرال قولى بكين به نشان